Email   Print

Zwarte kousen

Mijn vader groeide op in de zware Zuidhollandse klei; opa – vaders vader – sloeg zijn kinderen letterlijk het nest uit, tiranniseerde zijn vrouw, mishandelde zijn dochters, schoffeerde zijn klanten en... was kerkelijk. We schrijven plusminus 1920.

Mijn vader is behoorlijk gekreukeld uit zijn opvoeding tevoorschijn gekomen. lk heb hem verschillende keren wanhopig biddend in een hoekje van het huis aangetroffen en dat was altijd de voorbode van een aanval van fundamentalisme: prompt daarna kleurde zijn religieuze beleving inktzwart. In die zwarte perioden waren calvinistische voorbeschikking, uitvallen tegen het wereldse verschijnsel dansen (‘Wat is het mensdom toch ziek!’) en bezoeken aan de in een noodgebouw kerkende ‘gereformeerde bonders’ schering en inslag. En als hij weer opknapte spoelde zijn ziel min of meer schoon en mocht je op zondag weer fietsen.

Vandaar mijn verbazing telkens als ik lees dat ‘wij als Westerlingen die islam en dat fundamentalisme absoluut niet kunnen begrijpen’. Ik heb juist steeds het idee als ik lees over dochters die tot het huwelijk maagd moeten blijven, over broers die domineren en dat ook mogen en moeten, over ontmaagdingen die pijnlijk en vernederend zijn voor het meisje, over vrouwen die zich a-seksueel moeten voordoen: déjà vu en déjà vu. Het lijkt sprekend op het calvinistische wereldbeeld uit mijn jeugd. De islamitische shari’a is de Oosterse tegenhanger van het calvinistische ‘Er staat geschreven en er is geschied’; voor beide geldt: de tekst is heilig en mag aan geen enkele interpretatie worden onderworpen. Natuurlijk kunnen wij andere religies begrijpen. Wat een gevaarlijke onzin om te beweren dat dat niet zo is.

Het heeft mij altijd gefascineerd in hoeveel varianten je protestant kon zijn en wat me opviel is dat die keuze zo vaak klopte met de persoonlijkheid: remonstrants is een vrij sjiek geloof en remonstranten zijn dan ook behoorlijk ‘bovenlaag’, een zwarte-kousenkerklid had ook altijd een zwarte-kousenkarakter. Ik heb er verschillende gekend en ze waren onmiskenbaar herkenbaar, die ‘gereformeerde bonders’: in mijn ogen waren het hypocriete bleekscheten, altijd getrouwd met een migrainevrouw, kortgeknipt, verkeerde-brildragend, tussen de negen en de twaalf nazaten en, hoewel ze goed konden praten, nooit gevoelig voor enig argument. Ze hadden een wereldbeeld als de Amersfoortse kei: massief en onwrikbaar. Nee, ik denk niet dat het geloof ze zo gemaakt heeft, ik denk dat ze hun geloof ‘uitgekozen’ hebben. Fundamentalisten zijn mensen met een fundamentalistisch karakter. Het is niet aan mij om welke religie dan ook te verdedigen, maar je kunt een religie, of dat nou het protestantisme is of de islam, dunkt me, niet aanwrijven dat ze fundamentalisten onder haar dak heeft: ‘gereformeerde bonders’ respectievelijk shari’a-adepten. Fundamentalisme is een karaktertrek. Ook de fundamentalistische islamiet zal moeten leren dat de wereld niet vergaat als je dochter zich kort rokt en aan de onwrikbare waarheid van de Koran begint te twijfelen; als een schrijver van een heilige tekst een literair spel maakt; als iemand felle kritiek op de islam levert en tegelijkertijd claimt een gelovig islamiet te zijn. Dat is moeizaam wennen. Tenslotte nog dit. Een collega van me wierp tijdens een discussie over islamitische onverdraagzaamheid woedend de Telegraaf open en las de 06-advertenties voor: Oma is geil. Bel 06-enzovoorts; Krijg je natte dromen van invalide-seks? Bel 06; Met moeder en dochter tegelijk? Bel 06-enzovoorts. ‘Dat is dus wat wij aan cultuur uitdragen. Hoe durven we iets te zeggen over dochters die hoofddoekjes dragen?!’, sprak mijn collega, trok zijn jas aan en verliet de discussie.

Met toestemming bewerkt en overgenomen van Wordt vervolgd, februari 1995.