Email   Print

Opgroeien met geld

Voor kinderen is geld moeilijk te begrijpen. Er wordt hun geen enkel besef bijgebracht van wat geld werkelijk is.

Al heel jong horen ze in een wereld waarin alles op geld is gebaseerd hun ouders er iedere dag over praten, en omdat er meer gepraat wordt over problemen dan over wat goed gaat, krijgen ze al snel het idee dat geld een probleem is. In welk gezin wordt er niet gesproken over te hoge belastingen, te hoge kosten van levensonderhoud of een moeizaam einde van de maand, kinderen die veel geld kosten, vakanties die gepland en kleren die moeten worden gekocht, de auto die kapot is en aan vervanging toe... In hun opvoeding wordt kinderen geleerd dat je moet studeren om diploma’s te halen, maar dat kostwinnen moeilijk is, terwijl hun tegelijkertijd veel meer comfort, faciliteiten en consumptiegoederen worden gegeven dan hun voorouders hadden.

Wat een verschil tussen het leven van ons en dat van onze kinderen! Onze ouders en grootouders hebben enorme veranderingen meegemaakt met het verschijnen van de auto en de industrie aan het begin van deze eeuw, met huishoudelijke apparaten, de televisie, een geweldige bron van informatie over de hele wereld, maar ook de technologische ontwikkelingen (radar, kernenergie, farmaceutische industrie enz.). Op het ogenblik leven we in een tijdperk van nog snellere verandering dankzij de informatica die overal haar intrede doet, vanaf de geboorte, waarbij in de ziekenhuizen met hypermoderne technieken te vroeg geboren baby’s van minder dan één kilo in leven blijven, tot aan de grenzen van de dood, die door dezelfde technologie steeds verder worden verlegd. En wat is hierin de rol van het geld? Het heeft een des te grotere betekenis gekregen omdat dit alles wel toegankelijker, maar ook steeds duurder is en de maatschappij steeds meer berust op de begrippen geld, winst en inkomsten.

Kinderen krijgen een heel bijzonder idee van geld door films, tekenfilms, boeken en sprookjes en het milieu waarin ze op school en in sociaal en cultureel opzicht verkeren. Waarvoor gebruik je geld, vragen kinderen zich af. Om te kopen wat ze graag willen hebben, hun eten, hun kleren, hun spelletjes. Over het algemeen vragen ze als ze klein zijn niet hoe dat geld in het bezit van hun ouders is gekomen. Het komt uit hun portemonnee wanneer het nodig is en wanneer het op is, hoeven ze maar naar een plaats te gaan waar het hun wordt gegeven: de bank. Voor kinderen is het heel simpel en het is trouwens heel moeilijk om hun, wanneer ze vier of vijf zijn, uit te leggen dat dit geld is verdiend met het werk van hun ouders. Ze leggen geen enkel verband tussen het geld dat ze nodig hebben om hun behoeften te bevredigen en de noodzaak te werken om het te verkrijgen. Langzamerhand horen ze hoe moeilijk het is om de kost te winnen en dus om geld te ‘winnen’. Hebt u zich nooit afgevraagd waarom het woord ‘winnen’ wordt gebruikt wanneer we het hebben over geld, dat met zoveel moeite wordt verkregen? Er is immers geen enkele overeenkomst met een spel waarbij je iets zou kunnen winnen. Wanneer je iets wint, betekent dat voor een kind juist een soort cadeau, iets wat je zonder inspanning overkomt, wat ‘uit de lucht komt vallen’. Hoe kan het woord ‘winnen’ worden begrepen wanneer een kind ziet dat zijn ouders de hele dag van huis zijn en na een werkdag moe en vaak slechtgehumeurd thuiskomen. Daar komt nog bij dat weinig mensen een voldoende positief beeld van geld hebben om kinderen, die bezig zijn alles te ontdekken, er een bij benadering juiste voorstelling van te kunnen geven. Hoe voorkom je dat je van de ene generatie op de andere ideeën doorgeeft die de openheid van geest blokkeren van kinderen die zo ontvankelijk zijn dat ze even gemakkelijk leren zich ergens voor af te sluiten als zich te ontplooien in hun onbegrensde capaciteiten.

Pas later, als ze groter zijn, leren ze het geld te verdienen dat ze hebben gekregen in de vorm van zakgeld (dat wil zeggen geld dat ze al verdiend moeten hebben door hun daden, gedrag en verdiensten) en beginnen ze een eigen mening over geld te krijgen. Helaas hebt u, toen u zelf nog klein was, dat beperkte begrip van geld gekregen en kost het u moeite het anders aan uw kinderen over te brengen. We leren kinderen de automatismen waarmee we onszelf al beperkingen hebben opgelegd. Natuurlijk is het niet gemakkelijk om uit te leggen wat de gebruikelijke betekenis is van geld: werk en salaris, inspanning en beloning, moeilijkheden en beperkingen, en misschien dus ook niet om uit te leggen wat de energiestroom is die kan zorgen dat geld een bron van geld wordt.

Geld is zo’n noodzaak en zoiets gewoons dat niemand zich het leven nog anders kan voorstellen dan als de onontbeerlijke behoefte om een goed inkomen te hebben. Geld verdienen is een noodzaak, het is ook kunnen begrijpen wat je met geld kunt doen, en dat is niet alleen uitgeven. Geld is een bron van energie, we moeten kinderen leren die te gebruiken, niet alleen als een ruilmiddel om te verkrijgen wat ze willen hebben, maar ook als grondstof met een veel ruimere bestemming. We moeten hun leren dat geld, ook al wordt het verdiend, ook gegeven, verloren en vermeerderd kan worden; het is niet alleen een middel om iets te kopen, maar ook een ruilmiddel in de letterlijke betekenis, waarin het woord ruil iets anders omvat dan een overeenkomst van zakelijke aard.

Met toestemming bewerkt en overgenomen uit Psychologies, november 1994.