Email   Print

Leven zonder werk

Het kan de vreselijkste tijd zijn, maar het goede nieuws is dat het ook een geweldige tijd kan zijn. Een uitdaging is het zeker. Uit ervaring weet ik maar al te goed welke problemen en spanningen zich voordoen gedurende een periode van werkloosheid. Nadat ik negen maanden had gereisd, kwam ik terug in de dagelijkse realiteit met een enorm negatief saldo bij de bank. Het leven ging een poosje bergafwaarts, totdat ik ontdekte dat het zonder werk zitten ook schitterende mogelijkheden bood. Ik moest gewoon mijn ogen wijd open houden om deze kansen te pakken en te benutten.

We staan niet machteloos tegenover werkloosheid. Denk eens na over het nut van deze tegenspoed. Denk aan het cadeau dat werkloosheid je geeft: tijd. Die heb je nu bij uitstek en wel gratis. In alle rust kan je eens overdenken wat er allemaal in je leven is gebeurd, nu gebeurt en bovenal wat je wilt laten gebeuren in de toekomst. Deze periode in je leven geeft je de gelegenheid om na te denken over ‘waar het allemaal om gaat’. Misschien krijg je die tijd en die kans nooit meer.

Denk eens terug aan een periode in je leven dat je geen baas was over je tijd; misschien op school of in je laatste baan. Het is vast wel eens gebeurd dat je ernaar verlangde om over je eigen tijd te beschikken. Of stel je voor dat je een oude vriend tegenkomt, die steen en been klaagt over het feit dat zijn baan zijn leven beheerst; stel je zijn afgunst voor als hij wegloopt nadat hij jou over je vrije tijd heeft horen praten. Denk aan die keren, dat je lichaam vluchtte in ziekten om je een onderbreking te geven van het eindeloze dagelijkse gezwoeg. Dus waarom bevalt die tijd, die je opeens hebt, je niet? Misschien omdat alles wat ‘te’ is niet aantrekkelijk is. Ik herinner me dat ik me op mijn eenentwintigste verjaardag buitengewoon ellendig voelde. Het was mijn laatste jaar op de universiteit en ik realiseerde me plotseling dat ik na dit jaar het prettige schoolritme zou moeten missen. De gedachte, dat de eerstvolgende zichtbare mijlpaal ergens bij de pensioengerechtigde leeftijd lag, bracht me aan het huilen. Ik had moeten beseffen, dat mijn hart me iets probeerde te vertellen. Dat ik ineenkromp bij het idee dat ik zo’n lange periode bij iemand zou moeten werken. Het heeft jaren van hard werk gekost, voordat ik luisterde naar wat ik van binnen al lang wist.

In feite werd de periode van het werkzame leven spoedig opgeknipt in allemaal kleine stukjes; twee jaar in deze baan, drie jaar in een volgende, dan weer een promotie et cetera. Op die manier kon ik het allemaal beter hanteren. Zo kun je de tijd, die je nu hebt, ook in kleinere overzichtelijke eenheden opdelen. Stel om te beginnen vast dat je alleen de komende zes maanden zonder betaald werk zult zijn, in plaats van een onafzienbare tijd. Misschien is het in werkelijkheid nog minder. Als je op jacht gaat naar werk, krijg je morgen misschien iets aangeboden en achteraf zou je de ‘werkloze’ periode misschien wel willen overdoen. Denk dus alleen aan de eerstkomende zes maanden. Ervaar de tijd, die je nu hebt, als beperkt. Dan is die tijd plotseling hanteerbaar en kun je er iets mee doen. Aan het einde van de zes maanden moet je jezelf er misschien nog eens zes bijgeven, maar dan is het lange jaar intussen tenminste in beter hanteerbare delen opgesplitst.

Het is heel gemakkelijk om anderen de schuld van je lot te geven; het is de schuld van slecht management, van de regering of van goedkopere buitenlandse produkten. Maar het helpt niet om anderen of jezelf – als je een eigen bedrijfje had – verwijten te maken. Je komt dan niet verder en je raakt alleen maar een hoop energie kwijt, terwijl je in je eigen frustratie zit te zwelgen. In plaats daarvan kun je beter accepteren waar je nu bent. Gewoon accepteren. Je bent hier, op dit moment en je hebt geen werk. Wie gaat daar iets aan doen? Het is leuk om te denken dat dat iemand anders is, maar uiteindelijk blijkt dat jij zelf de enige bent die het heft in handen kan nemen. Door die verantwoordelijkheid te aanvaarden krijg je weer kracht en het gevoel een zekere mate van controle over je leven te hebben. Je hoeft niet langer het slachtoffer te zijn van andermans zakelijke beslissingen. Jij neemt zelf beslissingen over je leven en hoe je het van nu af aan verder wilt doen. De beste manier is om te doen wat je hart je ingeeft. De gegeven tijd biedt een goede gelegenheid om te veranderen en te groeien. Op zijn minst heb je de kans om uit te vinden hoe je een nieuw leven kan opbouwen, dat niet zo afhankelijk is van een baan die je een gevoel van zekerheid verschaft. Zelfs als je morgen een andere baan vond, zou dat niet automatisch betekenen, dat je in de toekomst niet meer zonder werk kunt komen te zitten. Nu heb je de kans voor jezelf een verzekeringspolis op te stellen die sterk genoeg is om weerstand te bieden aan de grillen van elke baas of economische situatie.

Het verlies van je baan of werkloos zijn kan een gelegenheid zijn om eens goed na te gaan, waarmee je tot nu toe eigenlijk bezig bent geweest. Misschien is deze tijd je gegeven om uit te vinden of je wel op het juiste spoor zit. Het is gemakkelijk om jezelf te zien als Een Advocaat, Een Winkeljuffrouw, Een Metaalbewerker. Wij doen het werk en daarom noemen we ons zo. Als je naar een feestje gaat is de onvermijdelijke vraag van degene met wie je net kennis hebt gemaakt: ‘En wat doe jij?’ ‘Ik werk bij een bank’, is je antwoord. Wat gebeurt er nu wanneer jou dezelfde vraag wordt gesteld, als je je baan bent kwijtgeraakt? Sommigen blijven zichzelf zo noemen, anderen mompelen: ‘Ik heb geen werk’, hoewel dat gelukkig niet meer zo is gestigmatiseerd, omdat het steeds meer voorkomt. Of we bakenen ons potentieel af door ons steeds in hetzelfde beperkte licht te zien. Of we houden bijna op te bestaan, wanneer die baan er niet meer is. Daar schuilt het echte gevaar van werkloosheid: we koppelen onze identiteit aan een baan die wij hoofdzakelijk om financiële redenen hebben. Geen baan = geen identiteit. Au! Werk is belangrijk. Het biedt veel meer dan het loonzakje alleen: het gevoel een doel en een richting te hebben, gezelschap, zinvolle tijdsbesteding. Maar ik vraag me af hoe veel mensen naar hun baan van advocaat, winkeljuffrouw, metaalbewerker zouden terugkeren, als zij daarvoor niet werden betaald. Ik vraag me ook af welke andere verborgen talenten wij hebben buiten de ‘baantitels’ waarmee wij ons voorstellen. Nu is er een gelegenheid om jezelf anders te gaan noemen, al je andere ‘jij’s’ te onderzoeken en misschien een nieuwe werkelijkheid voor jezelf te ontdekken. Je kunt kiezen voor een formele carrière-analyse of voor een meer intuïtieve benadering.

Formeel kun je je natuurlijk tot een arbeidsbureau wenden op zoek naar een baan. Je kunt je ook afvragen waar je iets vanaf weet, waar je ervaring ligt, en waarvoor je aanleg hebt. Langs deze intuïtieve benadering kun je jezelf de vraag stellen of je het aangeboden werk ook zou doen, als je er niet voor werd betaald. Werken voor geld alléén brengt zelden geluk en het is de vraag of het wel arbeidsvreugde oplevert. De baan voor geld alleen kan een harnas zijn dat je verhindert om doel en zin in je leven te vinden. Daarentegen brengt werk dat je graag doet en dat je hart je ingeeft, je niet alleen geluk en succes maar ook het benodigde geld. Werk waarvan je vindt dat je het doen moet voor geld, status of uit hebzucht, leidt niet tot een gelukkige werksituatie. Nu is de tijd gekomen om de vervulling die je van een baan verlangt, uit te laten kristalliseren. Niemand anders dan jijzelf kan het antwoord daarop geven. Vraag een willekeurig iemand wat de baan van zijn dromen is en je hebt de basis voor zijn nieuwe loopbaan.

Misschien weet je niet dat diep in jezelf een droom is weggestopt, die wacht op een kans om tevoorschijn te komen. Je kunt uitvinden welk werk geschikt is voor jou. Gewoon vragen en het antwoord komt op een gegeven moment vanzelf. De tijd die je nu tot je beschikking hebt, is een tijd om te ontdekken. Gebruik deze tijd wijs: om opnieuw te bepalen waarheen je gaat en wat je met je leven wilt doen omdat je – wie weet – voorlopig zo’n gelegenheid tot nadenken niet meer krijgt.

Met het boek waaruit dit hoofdstuk is overgenomen beëindigde Christine Ingham haar werkloze bestaan. Tegenwoordig schrijft zij en helpt als vrijwilligster jonge mensen werk te vinden.

Met toestemming bewerkt en overgenomen van Christine Ingham: Life without work, an opportunity for reassessment, Harper 1994.