Preek van de Leek

Vorige week zondag voor het eerst in lange tijd weer eens een kerk bezocht. Ik ging niet naar een reguliere dienst maar naar EO-presentator Arie Boomsma die in de serie ‘preek van de leek’ – waar min of meer bekende Nederlanders in de stoel van de predikant zitten – het spits afbeet.

Als thema voor zijn preek koos Boomsma ‘hoop’. Daarmee nam hij een risico. Je vervalt al snel in goedkope clichés en platitudes als: hoop doet leven. Maar Boomsma stelde zich kritisch op. Hij vroeg zich af hoe realistisch het is te vertrouwen op een goede afloop ‘als om ons heen de wereld als een kaartenhuis in elkaar stort’. Ook stelde hij dat de meeste mensen in zijn omgeving hoop vaak in een context plaatsen zonder oog te hebben voor ogenschijnlijk belangrijke zaken: ‘Ik hoop dat Ajax zondag wint’ of ‘Ik hoop dat dat truitje volgende week in de uitverkoop ligt’.

Boomsma plaatste daar kanttekeningen bij en stelde dat ware hoop veel dieper zit. Hij citeerde de Griekse filosoof Plato: ‘Het zijn van de mens is bepaald door wat hij hoopt en hoe hij hoopt.’ Boomsma voegde daaraan toe dat ‘hoop’ in het Grieks geen positieve of negatieve lading heeft, het is meer een verwachting die zowel goed als beangstigend kan zijn. Boomsma: ‘Eigenlijk geeft dat die uitspraak van Plato een diepere betekenis. Je zijn, je identiteit kan natuurlijk net zo goed bepaald worden door angst, door wat je vreest.’ Interessante gedachten: de diepste zin van het wezen wordt bepaald door wat hij hoopt of vreest en hoe hij daarmee omgaat. Een angst kan net zo goed iemands leven tekenen als een verliefdheid. Aan het einde van de preek gaf Boomsma de gemeente nog meer stof tot nadenken. Hij citeerde de Tsjechische schrijver Vaclav Havel die een definitie van hoop had opgesteld: ‘Diep in onszelf dragen we hoop. Hoop is de kwaliteit van de ziel en hangt niet af van wat erin de wereld gebeurt. Hoop is niet voorspellen of vooruitzien. Het is een gerichtheid van de geest, een gerichtheid van het hart, voorbij de horizon verankerd.

‘Hoop in deze diepe en krachtige betekenis is niet hetzelfde als vreugde omdat alles goed gaat of bereidheid je in te zetten voor wat succes heeft. Hoop is ergens voor werken omdat het goed is, niet alleen omdat het kans van slagen heeft. Hoop is niet hetzelfde als optimisme, evenmin de overtuiging dat iets goed zal aflopen. Wel de zekerheid dat iets zinvol is, afgezien van de afloop, of het resultaat.’

Interessante preek! Moet ik vaker doen, dacht ik. Eens kijken wie er volgende week op het programma staat….