Verklein de kans op hart- en vaatziekten met pansalt

We eten te veel zout. Dat is ongezond, want in zout zit natrium en te veel van dit mineraal in je lichaam zorgt voor een grotere kans op hart- en vaatziekten. In Nederland sterven jaarlijks 2500 mensen doordat ze te veel natrium binnenkrijgen. Finland heeft de oplossing: daar is al het zout (NaCl) in industrieel bereid voedsel vervangen door pansalt. Dat is een zoutvervanger met slechts 57% natriumchloride, verder bevat het kalium (bloeddrukverlagend), magnesium en een smaakverbeteraar. Het lijkt een wondermiddel want de gezondheidseffecten zijn bijzonder positief. Een Utrechtse oud-hoogleraar vraagt zich dan ook hardop af: waarom doen we dit niet in Nederland?

Fins succesverhaal
Het Fins succesverhaal begon 35 jaar geleden. Finland had op dat moment het hoogste sterftecijfer voor hart- en vaatziekten van heel Europa. De regering heeft toen een rigoureuze maatregel genomen en in de loop van de jaren al het zout in industrieel voedsel – zoals kant-en-klaarmaaltijden, brood, soep en kaas – vervangen door pansalt. Hierdoor is zowel het aantal dodelijke herseninfarcten als hartinfarcten met liefst 75% afgenomen. Oud-hoogleraar toegepaste farmacologie Charbon (UU) pleit in het NRC Handelsblad dan ook voor het volgen van de Finse weg. Hij zegt: ‘De schadelijke werking van te veel natrium in onze voeding kan op eenvoudige wijze worden gecorrigeerd door invoering van een Nederlands equivalent van pansalt.’ Klinkt logisch, toch?

Begin bij jezelf
Laten we eerst eens bij ons zelf beginnen, voordat we met de vingers naar de voedingsindustrie wijzen. We krijgen per dag ongeveer 10 gram zout binnen, waar 6 gram het maximum is. En 30% van onze dagelijkse zoutinname komt tot ons via zelf bereid voedsel. Eten van zout voedsel is aangeleerd. En dat is goed nieuws, want we kunnen het dan ook afleren. Het voedingscentrum schiet ons te hulp en geeft tips voor een zoutlozer bestaan, zoals het toevoegen van verse kruiden of knoflook in plaats van zout of gemengde kruiden. Ook het laten staan van zoute voedingsmiddelen zoals haring, rookworst, olijven en chips kan al een hoop schelen.

Rigide maatregelen
Helaas is het eetgedrag van mensen veel lastiger te veranderen dan een voedingsmiddel. Stop pansalt in alle producten en de doelstelling van 6 gram zout komt in één klap heel dichtbij. Voedingsdeskundige Charon Zondervan (WUR) hierover: ‘Er moet binnen een land ambitie bestaan om harde maatregen te durven nemen. In Nederland is die ambitie er niet in voldoende mate. De Finnen hadden in de jaren ‘70 een dusdanig voedingspatroon dat er wel iets onorthodox gedaan moest worden. De overheid heeft zich daar heel strikt opgesteld. Aan bedrijven werden sancties opgelegd als ze zich niet aan de regels hielden. Het is de vraag of dat in polderland Nederland ook mogelijk is.'

Succesfactor
Het is niet zo dat er in Nederland niks gebeurt, de laatste jaren is er wel degelijk aandacht besteed aan zoutverlaging door de overheid en voedselbedrijven. Zondervan bevestigt dit: ‘Voor veel producten zijn nieuwe recepturen gemaakt met 5-10% minder zout. Dat is relatief makkelijk, beperkt kostenverhogend en aan de smaak verandert niet veel. Maar 10% is te weinig, het zoutgehalte moet zeker met 30% tot 50% omlaag. Haal je meer zout uit het eten dan laten mensen het product echter links liggen. Tenzij iedereen het doet en ook uitgelegd wordt waarom. En dan kom ik weer terug bij Finland. De Finse overheid heeft een actief communicatie- en voorlichtingsbeleid gevoerd. En dat is een groot onderdeel van het succes geweest.’

Alternatieven
Patricia Schutte van het Voedingscenturm vindt ook dat het zoutprobleem te weinig aandacht krijgt ten opzichte van voedingsspeerpunten zoals bijvoorbeeld het eten van meer groente en fruit: ‘Er vinden echt wel goede initiatieven plaats, een aantal jaar geleden is bijvoorbeeld vanuit de levensmiddelenindustrie de Taskforce Zout opgericht. Maar om de grens van 6 gram te bereiken moet er echt meer gebeuren.' Schutte zegt verder dat we ons niet moeten blindstaren op pansalt: ‘Er zijn nog meer goede zoutvervangers die kaliumrijk en natriumarm zijn, zoals Jozo bewust of Lo Salt, die allemaal gewoon in de winkel te koop zijn. Net als pansalt overigens.’

Pansalt is niet de Holy Grail, zoals professor Charbon die presenteert, maar je kunt er niet omheen dat ze in Finland een erg succesvol antizoutbeleid hebben gevoerd. Daar kan Nederland van leren: striktere regels voor de levensmiddelenindustrie en meer consumentenvoorlichting bijvoorbeeld. Maar als consument hoef je daar niet op te wachten, minder natrium begint bij jezelf.

Bronnen: www.nrc.nl, www.voedingscentrum.nl, www.foodlog.nl

Foto: Flickr, Thegiantvermin

Lees ook:
10 tips voor gezond eten
De positieve kanten van zout

Volg Ode ook op Twitter, via de digitale nieuwsbrief, of neem een proefabonnement op Ode voor slechts €3,33 per maand