I am because we are

Het lijkt alweer vergeten, maar vorig jaar werd de Hoorn van Afrika getroffen door de ergste droogte in zestig jaar. Meer dan 10 miljoen inwoners werden bedreigd met de hongerdood. Bart Kraai, directeur en oprichter van ShareBusiness, denkt dat we zo’n ramp in de toekomst kunnen voorkomen. De renovatie van ontwikkelingssamenwerking is volgens hem de sleutel.

Het stimuleren van economische bedrijvigheid in ontwikkelingslanden is belangrijk, zegt Staatsecretaris Knapen. Hij zei: ‘Winsten moet uiteindelijk vanuit ontwikkelingssamenwerking weer terugvloeien naar Nederland, het moet ons wat opleveren.’ Ontwikkelingslanden zijn volgens hem geen ‘hulplanden’ maar we moeten ze gaan zien als ‘business partners.’ Klinkt allemaal prachtig, maar hoe dan? Hoe schuiven we op van hulp naar handel en wanneer is de slagingskans het grootst voor ontwikkelingssamenwerking?

Grote complexe problemen als armoede en hongersnood kunnen slechts op de lange termijn worden opgelost door het stimuleren van lokale economische groei door handel, onderwijs, zorg, kennis en uiteraard met een overheid die de bevolking ook laat meeprofiteren van die groei. Voor het stimuleren van economische groei van een land is enerzijds kennis nodig, maar vooral ook investeerders die geloof hebben in de bevolking en mogelijkheden van een land. Bedrijven en overheid die een land dus niet zien als een ontwikkelingsland, maar juist als een kansenland. De groei van een land is niet mogelijk zonder goed onderwezen jonge mensen, een functionerende gezondheidszorg en een fatsoenlijke infrastructuur. Structurele ontwikkelingssamenwerking kan daar aan bijdragen. Een land dat hierin een goed voorbeeld stelt is Engeland. David Cameron bezuinigt op heel veel terreinen, echter niet op ontwikkelingssamenwerking. Volgens de Britse regering is ‘ontwikkelingssamenwerking in dergelijke landen een van de beste investeringen die Engeland kan doen. ‘Terwijl de westerse economieën kwakkelen, groeien de Afrikaanse met gemiddeld zeven procent. Zes van de tien economisch snelst groeiende landen ter wereld liggen in Afrika. En dat zijn landen die in de jaren ’90 nog leden onder burgeroorlogen en faillissement: Angola, Ethiopië, Mozambique, Nigeria, Tsjaad en Rwanda.’

Het beleid van Knapen is alleen helemaal niet gericht op groei en investeren, maar juist op beperking en bezuiniging. Nederland geeft nog maar aan een handjevol landen hulp. We richten ons alleen maar op onze eigen stokpaardjes, zoals democratisering, waterbeheer en landbouw. Er wordt sterk bezuinigd op armoedebestrijding, (geestelijke) gezondheidszorg en onderwijs.

Ik ben van mening dat de basis van een structurele oplossing ligt in de wijze waarop wij deze landen percipiëren. Hoe kijken wij naar deze landen, hoe praten wij over ze, welke (ver)oordelen hebben wij? Kern is dat het niet op basis van gelijkheid is; armoede bestaat immers bij de gratie van rijkdom! Wij in Europa denken vanuit ‘ik’ en wat levert het mij op. Terwijl in Afrikaanse landen gedacht wordt vanuit ‘wij’, het principe van Ubuntu; I am because we are. Desmond Tutu heeft dit eens als volgt omschreven: ‘Iemand met ubuntu staat open voor en is toegankelijk voor anderen, voelt zich niet bedreigd door het kunnen van anderen omdat hij of zij genoeg zelfvertrouwen put uit de wetenschap dat hij of zij onderdeel is van een groter en gelijk geheel en krimpt ineen wanneer anderen vernederd of wanneer anderen worden gemarteld of onderdrukt.’

In mijn visie op ontwikkelingssamenwerking, hebben wij er dus met z’n allen belang bij dat we gezamenlijk en op basis van gelijkheid samenwerken en met z’n allen bijdragen aan duurzame economische ontwikkeling. Daarbij zou Nederland zich veel meer bewust moeten worden dat wij in onze Westerse samenleving veel kunnen leren van en kunnen samenwerken met kansenlanden in plaats van ontwikkelingslanden. Een voorbeeld daarvan is de gemeenschapszin waar Tutu het over heeft. Een individu leeft bij de gratie van een gemeenschap, is gelukkig in die gemeenschap, omdat hij daar onderdeel van is. Delen en elkaar zaken gunnen is de norm.

Om aan te tonen dat ontwikkelingssamenwerking echt anders moet en kan, heb ik onlangs (samen met Rachel Tocklu, Managing Director van Teampro) de ‘Taskforce SEED’ (Sustainable Ethiopian Economic Development) opgezet. De Taskforce wil concreet aantonen dat humanitaire en financiële hulp in de Hoorn van Afrika slechts voor korte termijn oplossingen zorgen en dat deze complexe problematiek meer gebaat is bij een duurzame bedrijfseconomische aanpak op de lange termijn door nauwe samenwerking met de bevolking, het midden-en klein bedrijf en non-profit organisaties. Daadwerkelijk investeren in het stimuleren en creëren van lokaal ondernemerschap en ‘ownership’ is de sleutel voor zelfvoorziening en zelfredzaamheid. Voor een structurele oplossing zal er volgens ons geïnvesteerd moeten worden in lokale bedrijven, die bezig zijn met zakelijke initiatieven die (sociale) impact hebben op de problematieken zoals honger en armoede.

De eerste stappen zijn reeds gezet. Een groep van lokale onderzoekers uit Ethiopië is ingehuurd om een baseline studie uit te voeren op basis waarvan de lokale behoeften en zakelijke initiatieven worden geïdentificeerd. Vervolgens worden er in samenwerking met lokale ondernemers duurzame business cases geformuleerd, die in contact worden gebracht met de kennis en inzet van Nederlandse bedrijven. Dit gedachtegoed willen wij in Nederland onder de aandacht brengen. Niet alleen met woorden, maar juist met daden. Investeer in ontwikkelingssamenwerking, geef het bedrijfsleven in Nederland veel meer de kans om zaken te doen met bedrijven in kansenlanden, stimuleer kennisuitwisseling en handelsmissies, sla de handen ineen en denk vanuit ‘wij’!

Bart Kraai, directeur en oprichter van ShareBusiness

Meer lezen?
En dan nu het goede nieuws over Afrika
Ontwikkelingshulp werkt...als je het zelf doet
Geven doet leven - Peter Singer

Volg Ode ook op Twitter of Facebook, via de digitale nieuwsbrief, of neem een proefabonnement op Ode voor slechts €3,33 per maand