‘Universele mensenrechten beginnen op kleine plaatsen, dicht bij huis’

Voor ik afgelopen oktober op de redactie van Ode terechtkwam, werkte ik bij de mensenrechtenorganisatie Amnesty International. Op het eerste gezicht lijken deze twee nogal verschillend: Amnesty rapporteert over de donkere kanten van de mensheid en tot welke wreedheden zij in staat is, terwijl Ode juist gelooft in optimisme en bericht over positieve veranderingen. Toch zie ik nu ik hier zit ook overeenkomsten. Bovendien zou ik vanuit ‘Odeaans’ perspectief Eleanor Roosevelt, de weduwe van de Amerikaanse president en een van de initiatiefnemers van deze verklaring, wel een intelligente optimist willen noemen. Voor Amnesty schreef ik onderstaand verhaal, waarin de rol van Roosevelt uitgebreid aan bod komt. Vandaag op de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens past dat verhaal voor mijn gevoel ook goed op deze plek.

Ze wordt dit jaar 60 maar is nog steeds een taaie tante: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Amnesty staat de komende maanden, en vooral op 10 december, uitgebreid stil bij het jubileum van deze basis van haar werk.

‘Waar beginnen de universele mensenrechten? Op kleine plaatsen, dicht bij huis – zo dichtbij en zo klein dat ze op geen enkele kaart van de wereld gezien kunnen worden. Maar die plekken zijn de wereld van het individu; de buurt waar hij woont; de school die hij bezoekt; de fabriek, boerderij of kantoren waar hij werkt. Zonder betekenis hier, hebben deze rechten elders ook maar weinig betekenis.’ Dat zei Eleanor Roosevelt (zie foto) op de tiende verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) in 1958. De weduwe van de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt speelde een sleutelrol bij de totstandkoming van de verklaring. Daarin staan onze basisrechten en vrijheden verwoord, zoals vrijheid van meningsuiting (artikel 19), het recht op een eerlijk proces (artikel 10, zie ook pag. 6) en het recht om niet te worden gemarteld (artikel 5).

Nu, 60 jaar later, is de Universele Verklaring is nog altijd onverminderd actueel. Nog steeds worden mensen uit hun huis gezet. Door de politie in elkaar geslagen tijdens demonstraties. Opgepakt voor het uiten van hun mening. Vastgehouden zonder proces of toegang tot een advocaat. Verkracht. Gemarteld. Vermoord.

10 december 1948 Al voor de Tweede Wereldoorlog bestonden er plannen om een Universele Verklaring op te stellen. Maar pas na de oorlog werd deze – gevoed door de ontzetting over de holocaust – gerealiseerd. Op 10 december 1948 keurde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de UVRM goed. 48 landen stemden voor, 8 landen onthielden zich (waaronder de Sovjet-Unie, Saoedi-Arabië en Zuid-Afrika), niemand stemde tegen.

Over bijna alle dertig artikelen is uitgebreid gedebatteerd. Eleanor Roosevelt wilde geen uitputtende opsomming maar een minimumverklaring waarover iedereen het eens was. Over allerlei ontbrekende zaken kon onmogelijk overeenstemming worden bereikt. Abortus, de doodstraf, de rechten van minderheden, de vrijheid van drukpers... het was allemaal uitvoerig aan de orde maar uiteindelijk omwille van de consensus weggelaten. Veel van deze rechten en vrijheden zijn wel in latere verdragen opgenomen. Hoewel zelf niet bindend (want een verklaring, geen verdrag) is de UVRM later wel gebruikt als basis voor twee wél bindende VN-verdragen voor de mensenrechten: het verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (1966) en het verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (1966). Ook het Europees verdrag voor de rechten van de mens van 1950 is erop gebaseerd.

10 december 2008 Op 10 december van dit jaar viert Amnesty International de 60ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Tijdens een speciale uitzending vanuit Koninklijk Theater Carré in Amsterdam, in samenwerking met de VARA en gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk, treden tal van artiesten op voor de Rechten van de Mens. De uitzending is op woensdag 10 december op Nederland 1.

Kom ook in actie voor mensenrechten en onsteek een vlam voor de vrijheid op www.vlammenvoordevrijheid.nl.

Feiten & cijfers -De UVRM is ’s werelds breedst aanvaarde tekst en vertaald in ten minste 335 talen. -Verwijzingen naar de UVRM zijn inmiddels te vinden zijn in de grondwetten van ten minste 90 landen. -Deskundigen uit Canada, Frankrijk, Libanon, VS, Sovjet-Unie, Cuba, Chili, China en India hebben meegewerkt aan het opstellen van de UVRM. -Sinds de UVRM van 1948 hebben de Verenigde Naties zo’n 300 verdragen en verklaringen op het terrein van mensenrechten aangenomen.